Η Τέχνη του να Λυγίζεις χωρίς να Σπας

Τι μας μαθαίνει η επιστήμη για την ψυχική ανθεκτικότητα;

Όταν η ζωή φέρνει στο δρόμο μας μια μεγάλη αναποδιά —είτε πρόκειται για έναν

χωρισμό, μια ξαφνική απόλυση ή μια περιπέτεια υγείας— η πρώτη σκέψη που

περνάει από το μυαλό όλων μας είναι σχεδόν πάντα η ίδια: «Δεν θα τα βγάλω

πέρα». Κι όμως, η ανθρώπινη ιστορία και η ψυχολογία λένε μια τελείως

διαφορετική ιστορία. Έχουμε μέσα μας μια ικανότητα, σχεδόν έμφυτη, όχι απλά να

επιβιώνουμε, αλλά να βγαίνουμε από τη φωτιά πιο δυνατοί.

Στην ψυχολογία, αυτό το λέμε ανθεκτικότητα (resilience). Και ας μην γελιόμαστε:

δεν είναι κάποιο σπάνιο χάρισμα που έχουν μόνο οι «εκλεκτοί». Είναι μια δεξιότητα

που χτίζεται, μια δυναμική διαδικασία. Ας δούμε λοιπόν τι λέει η επιστήμη για το

πώς διαχειρίζεται το μυαλό μας τις κρίσεις και, κυρίως, πώς μπορούμε να το

καλλιεργήσουμε.

Ο μεγάλος μύθος: «Ανθεκτικός σημαίνει ότι δεν πονάω»

Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι σημαντικό: το να είσαι ανθεκτικός δεν σημαίνει ότι είσαι

αναίσθητος ή ρομπότ. Οι άνθρωποι που αντέχουν βιώνουν τον πόνο, τον φόβο και

την απογοήτευση ακριβώς όπως όλοι οι άλλοι. Η διαφορά τους είναι στο «μετά».

Δεν βουλιάζουν μέσα στο συναίσθημα. Όπως πολύ εύστοχα παρομοιάζει ο

Αμερικανικός Ψυχολογικός Σύλλογος (APA), η ανθεκτικότητα είναι σαν να

ταξιδεύεις σε μια φουρτουνιασμένη θάλασσα: ξέρεις ότι το κύμα θα σε χτυπήσει,

αλλά παλεύεις σταθερά να κρατήσεις το τιμόνι.

Οι 3 πυλώνες που μας κρατούν όρθιους

Η έρευνα έχει εντοπίσει μερικά «κλειδιά» που καθορίζουν το πόσο γρήγορα θα

σταθούμε πάλι στα πόδια μας:

1. Η δύναμη του «μαζί».

Υπάρχει μια κλασική μελέτη της Dr. Emmy Werner που κράτησε 40 ολόκληρα

χρόνια. Παρακολουθώντας παιδιά που μεγάλωσαν σε πολύ δύσκολες συνθήκες,

ανακάλυψε κάτι συγκλονιστικό: το κλειδί για να γίνουν ισορροπημένοι ενήλικες

ήταν η ύπαρξη έστω και ενός ανθρώπου που τους νοιαζόταν πραγματικά. Το

μάθημα εδώ είναι απλό: στις δύσκολες στιγμές, η απομόνωση είναι ο χειρότερος

σύμβουλος. Το να ζητήσεις βοήθεια δεν είναι αδυναμία, είναι ο πιο γενναίος

τρόπος να δείξεις ανθεκτικότητα.

2. Η τέχνη της αναπλαισίωσης.

Ο εγκέφαλός μας έχει μια τάση να «κολλάει» στα αρνητικά – είναι θέμα επιβίωσης.

Όμως, όσοι μαθαίνουν να βλέπουν μια κρίση όχι σαν το τέλος του κόσμου, αλλά

σαν μια προσωρινή δυσκολία, έχουν αποδεδειγμένα λιγότερο στρες. Δεν μπορείς να

αλλάξεις το γεγονός, αλλά μπορείς να αλλάξεις το πώς το ερμηνεύεις. Αντί για το

«γιατί σε μένα;», δοκίμασε το «τι μπορώ να κάνω με αυτό που έχω στα χέρια μου

τώρα;».

3. Η δύναμη των μικρών βημάτων.

Όταν όλα γύρω μας καταρρέουν, το μέλλον μοιάζει βουνό. Οι ειδικοί λένε πως το να

θέτεις μικρούς, καθημερινούς στόχους βοηθά τον εγκέφαλο να πάρει μια ανάσα

ντοπαμίνης και να νιώσει ότι έχει ξανά τον έλεγχο. Αν η σκέψη για τον επόμενο

χρόνο σε παραλύει, απλά σχεδίασε τι θα κάνεις την επόμενη μία ώρα.

Πώς θα χτίσεις τη δική σου ανθεκτικότητα

Δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα τέλεια. Ξεκίνα με αυτά τα τρία:

* Διαχώρισε τι ελέγχεις και τι όχι. Φτιάξε δύο νοητούς κύκλους: στον έναν βάλε

όσα μπορείς να αλλάξεις (τις αντιδράσεις σου, το πρόγραμμά σου) και στον άλλον

όσα είναι έξω από τον έλεγχό σου (τι κάνουν οι άλλοι, η οικονομία). Ρίξε όλη σου

την ενέργεια στον πρώτο.

* Κοίτα το «ιστορικό» σου. Όταν νιώθεις ότι δεν αντέχεις άλλο, θυμήσου πότε

ξαναπέρασες κάτι δύσκολο. Πώς τα κατάφερες τότε; Εκείνες οι δυνάμεις είναι

ακόμα μέσα σου.

* Δείξε αυτοσυμπόνια. Μην πιέζεις τον εαυτό σου να είναι πάντα «δυνατός».

Επιτρέπεται να κουραστείς, να κλάψεις, να σταματήσεις για λίγο. Η ανθεκτικότητα

θέλει χρόνο, όχι καταπίεση.

Το δώρο της μετατραυματικής ανάπτυξης

Το πιο ελπιδοφόρο εύρημα της επιστήμης είναι η «μετατραυματική ανάπτυξη».

Πολλοί άνθρωποι, αφού πέρασαν από το σκοτάδι μιας κρίσης, ανακάλυψαν ότι η

ζωή τους απέκτησε περισσότερο νόημα, οι σχέσεις τους έγιναν πιο βαθιές και οι

προτεραιότητές τους πιο καθαρές. Οι κρίσεις δεν ήρθαν για να μας διαλύσουν, αλλά

για να μας δείξουν πόσο βαθιές ρίζες έχουμε.

Την επόμενη φορά που θα νιώσεις τον άνεμο της ζωής να σε λυγίζει, θυμήσου: είσαι

φτιαγμένος για να αντέξεις.

Editor: Ειρήνη Καλοτεράκη,

Κοινωνική Λειτουργός, Msc

Καλδή Μικαέλα,

Ψυχολόγος,  Msc,

Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Ψυχοθεραπεύτρια