Η Κουλτούρα της Ακύρωσης (Cancel Culture): Η Ψυχολογία τουΔιαδικτυακού Όχλου και οι Επιπτώσεις της.

Η κουλτούρα της ακύρωσης έχει γίνει πλέον η ψηφιακή μας γκιλοτίνα. Σήμερα,

αρκεί ένα παλιό tweet, μια άτυχη στιγμή ή μια δήλωση που παρερμηνεύτηκε για να

βρεθεί κάποιος στο στόχαστρο ενός ολόκληρου διαδικτυακού όχλου. Αυτό που

ξεκίνησε ως μια προσπάθεια να λογοδοτήσουν ισχυρά πρόσωπα για τις πράξεις

τους, έχει μετατραπεί σε ένα ανεξέλεγκτο φαινόμενο που συχνά ξεφεύγει από κάθε

έλεγχο. Ας δούμε λίγο τι συμβαίνει στο μυαλό μας όταν συμμετέχουμε σε αυτό και

τι αφήνει πίσω του.

Γιατί όμως ενώνονται τόσοι άγνωστοι μεταξύ τους για να «διαλύσουν» κάποιον; Η

ψυχολογία πίσω από την οθόνη έχει μερικές πειστικές απαντήσεις.

Καταρχάς, υπάρχει η αποατομικοποίηση. Όταν γίνεσαι μέρος ενός hashtag, η

ατομική σου ταυτότητα κάπως «θολώνει» και η αίσθηση της προσωπικής ευθύνης

πάει περίπατο. Η ανωνυμία που προσφέρει το πληκτρολόγιο δίνει σε πολλούς το

θάρρος να γίνουν σκληροί με τρόπους που δεν θα τολμούσαν ποτέ αν είχαν τον

άλλον απέναντί τους.

Παράλληλα, παίζει ρόλο και η ηθική ανωτερότητα. Το να συμμετέχεις σε ένα τέτοιο

«δημόσιο λιντσάρισμα» σου δίνει μια περίεργη ικανοποίηση· νιώθεις ότι είσαι στη

σωστή πλευρά, παίρνεις την επιδοκιμασία των άλλων με likes και retweets, και

ξαφνικά νιώθεις «καλός». Είναι αυτό που ο ψυχολόγος Albert Bandura ονόμασε

ηθική αποδέσμευση: πείθεις τον εαυτό σου ότι ο στόχος είναι τόσο «κακός» που η

λεκτική βία που ασκείς δεν είναι επίθεση, αλλά... δικαιοσύνη.

Από την άλλη πλευρά, για αυτόν που δέχεται το κύμα της ακύρωσης, η εμπειρία

είναι τραυματική. Ο άνθρωπος είναι ον κοινωνικό, και η ξαφνική απομόνωση και ο

εξοστρακισμός ενεργοποιούν στον εγκέφαλο τα ίδια κέντρα πόνου με τον σωματικό

τραυματισμό. Δεν είναι σπάνιο να βλέπουμε ανθρώπους να καταρρέουν, να

παθαίνουν κρίσεις πανικού ή να βυθίζονται στην κατάθλιψη, επειδή ξαφνικά

έχασαν κάθε στήριγμα. Το χειρότερο; Η κουλτούρα αυτή δεν αφήνει χώρο για

μεταμέλεια. Σε «παγιδεύει» μόνιμα στο χειρότερο λάθος σου, χωρίς να σου

επιτρέπει να μάθεις ή να αλλάξεις.

Αλλά ας μην ξεχνάμε και όσους συμμετέχουν. Υπάρχει ένας διάχυτος φόβος:

έρευνες δείχνουν ότι πάνω από το 60% των χρηστών αυτολογοκρίνεται από τον

φόβο μήπως γίνει ο επόμενος στόχος. Αυτό δημιουργεί ένα τοξικό κλίμα

καχυποψίας. Επιπλέον, συνηθίζοντας να βλέπουμε τον κόσμο ασπρόμαυρο —καλοί

εναντίον κακών—, χάνουμε την ικανότητα να κατανοούμε την πολυπλοκότητα των

ανθρώπων. Έτσι, ο ουσιαστικός διάλογος πεθαίνει.

Στο τέλος της ημέρας, υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να ζητάς να

αναλάβει κάποιος την ευθύνη για μια αδικία και στο να επιδιώκεις την

ολοκληρωτική του καταστροφή. Ο τυφλός θυμός του όχλου δεν φέρνει δικαιοσύνη,

μόνο φόβο.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που το feed σας θα γεμίσει με οργή για το ολίσθημα

κάποιου, ίσως αξίζει να κάνετε μια παύση.

Πριν πατήσετε το «cancel», αναρωτηθείτε: είναι ο στόχος μου να διορθωθεί κάτι ή

απλώς να νιώσω εγώ ανώτερος;

Η πρόοδος δεν έρχεται εξαφανίζοντας τον άλλον, αλλά μέσα από τη συζήτηση

και την κατανόηση.

Editor: Καλδή Μικαέλα,

Ψυχολόγος,  Msc,

Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Ψυχοθεραπεύτρια

Ειρήνη Καλοτεράκη,

Κοινωνική Λειτουργός, Msc