ΔΕΠΥ στα κορίτσια: Γιατί συχνά δεν αναγνωρίζεται;

Όταν ακούμε τη λέξη ΔΕΠΥ (ADHD), πολλοί φαντάζονται ένα αγόρι που δεν μπορεί να μείνει καθιστό, διακόπτει συνεχώς τους άλλους και δημιουργεί προβλήματα μέσα στην τάξη. Αυτή η εικόνα, όμως, δεν αντιπροσωπεύει όλα τα παιδιά με ΔΕΠΥ.

Τα κορίτσια με ΔΕΠΥ συχνά εμφανίζουν διαφορετική συμπτωματολογία, η οποία είναι λιγότερο εμφανής και επομένως δυσκολότερο να αναγνωριστεί. Ως αποτέλεσμα, πολλά κορίτσια διαγιγνώσκονται αρκετά χρόνια αργότερα από τα αγόρια ή δεν λαμβάνουν ποτέ διάγνωση κατά την παιδική ηλικία.

Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα έχει στρέψει ιδιαίτερα το ενδιαφέρον της στις διαφορές που παρουσιάζει η ΔΕΠΥ μεταξύ των φύλων, αναγνωρίζοντας ότι τα παραδοσιακά διαγνωστικά στερεότυπα έχουν οδηγήσει σε σημαντική υποδιάγνωση των κοριτσιών.

Είναι διαφορετική η ΔΕΠΥ στα κορίτσια;

Η απάντηση είναι ναι, αλλά όχι ως προς τα διαγνωστικά κριτήρια.

Σύμφωνα με το DSM-5-TR, τα διαγνωστικά κριτήρια είναι ίδια για αγόρια και κορίτσια. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνονται τα συμπτώματα διαφέρει σημαντικά.

Ενώ τα αγόρια εμφανίζουν συχνότερα την υπερκινητική-παρορμητική μορφή, τα κορίτσια παρουσιάζουν συχνότερα την κυρίως απρόσεκτη μορφή (Predominantly Inattentive Presentation).

Αυτό σημαίνει ότι οι δυσκολίες τους είναι λιγότερο εμφανείς στο περιβάλλον του σχολείου και σπανιότερα οδηγούν σε παραπομπή για αξιολόγηση.

Ποια συμπτώματα εμφανίζουν συχνότερα τα κορίτσια με ΔΕΠΥ;

Τα κορίτσια μπορεί να:

- ονειροπολούν συχνά κατά τη διάρκεια του μαθήματος,

- ξεχνούν εργασίες και προσωπικά αντικείμενα,

- δυσκολεύονται να οργανώσουν τον χρόνο τους,

- χάνουν εύκολα τη συγκέντρωσή τους,

- χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν δραστηριότητες,

- φαίνονται "ήσυχα" ή "αφηρημένα",

- αποφεύγουν απαιτητικές σχολικές εργασίες,

- κουράζονται εύκολα από δραστηριότητες που απαιτούν παρατεταμένη προσοχή.

Επειδή δεν διακόπτουν το μάθημα ούτε παρουσιάζουν έντονη κινητικότητα, συχνά χαρακτηρίζονται ως:

- ντροπαλά,

- ονειροπόλα,

- ευαίσθητα,

- ανοργάνωτα,

- αφηρημένα.

Έτσι, οι δυσκολίες τους αποδίδονται στην προσωπικότητα και όχι σε μία νευροαναπτυξιακή διαταραχή.

Γιατί η ΔΕΠΥ στα κορίτσια διαγιγνώσκεται αργότερα;

Υπάρχουν αρκετοί λόγοι.

1. Λιγότερη υπερκινητικότητα

Η υπερκινητικότητα στα κορίτσια είναι συχνά πιο διακριτική.

Αντί να τρέχουν μέσα στην τάξη, μπορεί:

- να κουνάνε διαρκώς τα πόδια,

- να στριφογυρίζουν τα μαλλιά τους,

- να παίζουν συνεχώς με μικρά αντικείμενα,

- να αισθάνονται εσωτερική ανησυχία χωρίς να την εκδηλώνουν έντονα.

Η συμπεριφορά αυτή δύσκολα τραβά την προσοχή των εκπαιδευτικών.

2. Καλύτερη κοινωνική προσαρμογή

Πολλά κορίτσια προσπαθούν συνειδητά να ελέγχουν τη συμπεριφορά τους ώστε να μη διαφέρουν από τους συνομηλίκους τους.

Στη διεθνή βιβλιογραφία αυτό περιγράφεται ως masking ή camouflaging.

Το παιδί καταβάλλει μεγάλη ψυχική προσπάθεια για να φαίνεται οργανωμένο και προσεκτικό, με αποτέλεσμα οι δυσκολίες να περνούν απαρατήρητες.

Ωστόσο, αυτή η συνεχής προσπάθεια μπορεί να οδηγήσει σε έντονη ψυχική κόπωση, άγχος και χαμηλή αυτοεκτίμηση.

3. Τα στερεότυπα γύρω από τη ΔΕΠΥ

Για πολλά χρόνια η επιστημονική γνώση βασίστηκε κυρίως σε μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε αγόρια.

Έτσι, η κλασική εικόνα της ΔΕΠΥ συνδέθηκε με έντονη κινητικότητα και διασπαστική συμπεριφορά.

Όταν ένα κορίτσι εμφανίζει κυρίως απροσεξία, είναι πιθανότερο να θεωρηθεί ότι:

- δεν προσπαθεί αρκετά,

- είναι αφηρημένο,

- είναι αγχώδες,

- έχει χαμηλή αυτοπεποίθηση.

Ποιες είναι οι συνέπειες της καθυστερημένης διάγνωσης;

Η καθυστερημένη αναγνώριση της ΔΕΠΥ μπορεί να επηρεάσει πολλούς τομείς της ανάπτυξης.

Τα κορίτσια χωρίς διάγνωση εμφανίζουν συχνότερα:

- χαμηλή αυτοεκτίμηση,

- έντονο άγχος,

- καταθλιπτικά συμπτώματα,

- σχολικές δυσκολίες,

- προβλήματα στις φιλίες,

- αίσθημα ότι "κάτι δεν πάει καλά" χωρίς να γνωρίζουν τον λόγο.

Αρκετές γυναίκες λαμβάνουν για πρώτη φορά διάγνωση ΔΕΠΥ στην ενήλικη ζωή, όταν δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις των σπουδών, της εργασίας ή της μητρότητας.

Τι λέει το DSM-5;

Το DSM-5-TR δεν προβλέπει διαφορετικά διαγνωστικά κριτήρια για τα κορίτσια.

Η διάγνωση απαιτεί:

- τουλάχιστον έξι συμπτώματα (για παιδιά έως 16 ετών),

- διάρκεια μεγαλύτερη των έξι μηνών,

- εμφάνιση των συμπτωμάτων πριν από την ηλικία των 12 ετών,

- παρουσία σε δύο ή περισσότερα περιβάλλοντα,

- σημαντική επίδραση στη λειτουργικότητα,

- αποκλεισμό άλλων πιθανών διαγνώσεων.

Η διαφορά βρίσκεται στο ότι τα κορίτσια εμφανίζουν συχνότερα συμπτώματα που σχετίζονται με την απροσεξία και λιγότερο με την εξωτερικευμένη υπερκινητικότητα.

Πώς γίνεται η αξιολόγηση;

Η αξιολόγηση πραγματοποιείται από εξειδικευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας και περιλαμβάνει:

- αναλυτικό αναπτυξιακό ιστορικό,

- συνέντευξη με τους γονείς,

- πληροφορίες από το σχολικό περιβάλλον,

- σταθμισμένα ερωτηματολόγια,

- κλινική παρατήρηση,

- διερεύνηση πιθανών συνοδών δυσκολιών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η συλλογή πληροφοριών από διαφορετικά περιβάλλοντα, καθώς πολλά κορίτσια καταφέρνουν να «κρύβουν» τις δυσκολίες τους στο σχολείο και να εκδηλώνουν μεγαλύτερη κόπωση ή αποδιοργάνωση στο σπίτι.

Τι μπορούν να προσέξουν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί;

Η αξιολόγηση είναι σημαντικό να εξετάζεται όταν ένα κορίτσι:

- δυσκολεύεται σταθερά να οργανώσει τις υποχρεώσεις του,

- ξεχνά καθημερινά αντικείμενα ή εργασίες,

- χρειάζεται υπερβολικά πολύ χρόνο για να ολοκληρώσει τα μαθήματά του,

- φαίνεται συνεχώς αφηρημένο,

- καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια για να ανταποκριθεί στις σχολικές απαιτήσεις,

- εμφανίζει έντονο άγχος χωρίς εμφανή αιτία,

- παρουσιάζει σημαντική πτώση της αυτοεκτίμησης.

Η έγκαιρη αξιολόγηση μπορεί να προλάβει δευτερογενείς δυσκολίες και να συμβάλει στη βελτίωση της σχολικής επίδοσης, της συναισθηματικής ευημερίας και της ποιότητας ζωής.

Συμπέρασμα:

Η ΔΕΠΥ στα κορίτσια δεν είναι σπάνια. Αντίθετα, για πολλά χρόνια παρέμενε υποδιαγνωσμένη επειδή η εικόνα της διαφέρει από τα στερεότυπα που είχαν διαμορφωθεί γύρω από τη διαταραχή.

Η απουσία έντονης υπερκινητικότητας δεν αποκλείει την ύπαρξη ΔΕΠΥ. Ένα κορίτσι μπορεί να δυσκολεύεται σημαντικά με την προσοχή, την οργάνωση και τη διαχείριση των καθημερινών απαιτήσεων, χωρίς να παρουσιάζει διασπαστική συμπεριφορά.

Η αναγνώριση αυτών των διαφορών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την έγκαιρη αξιολόγηση και την παροχή κατάλληλης υποστήριξης. Όταν οι δυσκολίες εντοπίζονται νωρίς, το παιδί έχει περισσότερες ευκαιρίες να αναπτύξει τις δυνατότητές του, να ενισχύσει την αυτοεκτίμησή του και να εξελιχθεί σε ένα περιβάλλον που κατανοεί τις ιδιαίτερες ανάγκες του.

Βιβλιογραφία

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., Text Revision; DSM-5-TR).

Faraone, S. V., et al. (2021). The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 evidence-based conclusions about the disorder. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 128, 789–818.

Quinn, P. O., & Madhoo, M. (2014). A review of attention-deficit/hyperactivity disorder in women and girls: Uncovering this hidden diagnosis. Primary Care Companion for CNS Disorders, 16(3).

Young, S., Adamo, N., Ásgeirsdóttir, B. B., et al. (2020). Females with ADHD: An expert consensus statement taking a lifespan approach. BMC Psychiatry, 20, 404.

Rucklidge, J. J. (2010). Gender differences in attention-deficit/hyperactivity disorder. Psychiatric Clinics of North America, 33(2), 357–373.

Editor: Καλδή Μικαέλα,

Ψυχολόγος,  Msc,

Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Ψυχοθεραπεύτρια

Ειρήνη Καλοτεράκη,

Κοινωνική Λειτουργός, Msc